Cách mạng văn chương của Virginia Woolf trong “Bà Dalloway”

‘Mrs. Dalloway’ của Virginia Woolf là một tiểu thuyết mang tính cách mạng có phạm vi và chiều sâu. Nó xoay quanh một ngày rất đời thường của một người phụ nữ, đó là một vài công việc lặt vặt, gặp lại kẻ theo đuôi cũ và tổ chức một bữa tiệc buồn tẻ. Đây là một kiệt tác được tạo ra từ những chất liệu tự sự khiêm tốn nhất.
.
Woolf là một trong những nhà văn đầu tiên hiểu rằng không có cuộc đời nào là tầm thường mà chỉ có cách nhìn nhận không phù hợp. Trong ‘Mrs. Dalloway’, Woolf nhấn mạnh rằng chỉ một ngày bình thường duy nhất, một người phụ nữ có vẻ ngoài bình thường cũng đã chứa đựng tất cả những gì người ta cần biết về cuộc sống con người, nó được ví như việc mọi tế bào chứa đựng toàn bộ ADN của một loài sinh vật.
.
Với ‘Mrs. Dalloway’, Woolf cũng khẳng định rằng tất cả chúng ta đều đang ở trên chuyến hành trình rực rỡ của riêng mình, mặc dù nhiều người trong chúng ta chỉ miễn cưỡng hiện diện ở đó để làm người khác vui lòng.
.
Woolf biết rằng các câu hỏi về tỷ lệ chỉ mang tính tương đối – rằng chuyển động của các thiên thể được nhìn thấy qua kính thiên văn không có gì là bí ẩn và nó chẳng thú vị hơn chuyển động của các hạt hạ nguyên tử được nhìn thấy qua kính hiển vi là mấy. Vũ trụ bao la là không thể chối cãi. Mọi thứ trong vũ trụ chuyển động liên tục theo một loạt các quy tắc và nguyên tắc rõ ràng, nhưng không phải quy tắc nào cũng được hiểu cặn kẽ. Chỉ có Chúa, và một số ít người phàm, hiểu rằng sự khác biệt giữa một hạt proton và Sao Mộc là không đáng kể, nếu chúng ta loại bỏ yếu tố khối lượng.
.
Nhưng ‘Mrs. Dalloway’ thì có liên hệ gì? Có một điều cần khẳng định rằng Woolf đã tạo ra một cuốn tiểu thuyết sâu sắc và mang tính cách mạng chỉ trong phạm vi một ngày bình thường trong cuộc sống của một người bình thường. Có một điều cần khẳng định rằng cuốn sách có thể liên quan nhiều đến việc khám phá các quy luật vật lý của con người cũng như lối kể chuyện truyền thống.
.
Chúng ta sẽ phải đặt ra một câu hỏi khác: Chính xác Woolf đã làm điều đó như thế nào?
.
Trong ‘Mrs. Dalloway’, chúng ta theo chân Clarissa, một bà chủ gia đình đứng tuổi, quảng giao, tốt bụng và duyên dáng và pha một chút giả dối khi bà đến Luân Đôn trong một ngày yên bình của tháng Sáu. Giống như bản thân Clarissa, cả công việc trong ngày của bà và bữa tiệc buổi tối đều chẳng mấy tốt lành. Xét cho cùng, Luân Đôn hằng năm đã tạo ra 30 ngày cho tháng 6, và đối với Clarissa, vợ của một thành viên đảng Bảo thủ trong Quốc hội, việc tổ chức tiệc chỉ là một phần trong “mô tả công việc” của bà ấy.
.
Trong ‘Mrs. Dalloway’, nếu không có cái gọi là một người tầm thường thì cũng không có cái gọi là một ngày bình thường. Tuy nhiên, một ngày vui vẻ nhưng khó tin của Clarissa lại được truyền thêm 3 yếu tố “cuộc sống, Luân Đôn, tháng Sáu.”. Người ta bỏ qua những điều kỳ diệu của cả 3 yếu tố này, theo thứ tự giảm dần và điều đó có thể làm tổn hại đến tâm hồn của họ.
.
Tuy nhiên, ‘Mrs. Dalloway’ còn hơn cả khúc hoan ca đời thường. Nếu đây thực sự là một lễ kỷ niệm cuộc đời, dù được viết một cách tinh tế, chúng ta sẽ không sử dụng nó nhiều như vậy trong nhiều thập kỷ sau đó khi nó được xuất bản vào năm 1925. Nếu ‘Mrs. Dalloway’ là một tác phẩm lộng lẫy đến choáng ngợp, nó cũng là một tác phẩm đen tối và gợi lên nhiều mối lo.
.
‘Mrs. Dalloway’ đầy rẫy những hồn ma hiện diện trong thân xác người sống. Chúng ta có Peter Walsh, người đàn ông mà Clarissa đáng lẽ đã kết hôn. Chúng ta có Sally Seton, người phụ nữ đáng lẽ đã cho phép mình yêu một người phụ nữ khác. Và chúng ta có Septimus Warren Smith, một cựu chiến binh sống trong mộng tưởng của Thế chiến thứ nhất, người đã đi bộ qua Luân Đôn vào cùng ngày, trong cùng một khu vực với Clarissa, nhưng cũng là người Clarissa chưa bao giờ thực sự gặp.
.
Cùng với những nhân vật nổi bật nhất, ‘Mrs. Dalloway’ có độ phủ sóng gần bằng một cuốn tiểu thuyết của Charles Dickens. Trong bối cảnh Luân Đôn, dòng ý thức chuyển từ nhân vật này sang nhân vật khác rất nhanh. Ví dụ, nếu một phụ nữ trẻ người Scotland mới đến Luân Đôn, cô lang thang, thất thần bước qua Công viên Regent, chúng ta thoáng nhập tâm vào tâm trí cô, cảm nhận nỗi bất hạnh của cô cho đến khi cô được một người phụ nữ lớn tuổi chú ý. Và lúc này chúng ta chuyển sang ý thức của một bà lão, người luôn ghen tị với tuổi trẻ của cô gái ấy, chúng ta thương tiếc cho sự mất mát của bà cho đến khi chúng ta quay trở lại với Clarissa, khi bà trở về nhà và biết rằng mình không được mời đến một bữa tiệc chính trị nào đó.
.
Nổi bật trong số những điểm kì dị của cuốn tiểu thuyết là bản thân Clarissa, một người mà trong các cuốn tiểu thuyết khác sẽ là một nhân vật tầm thường, ngu ngốc và ngoài lề xã hội. Clarissa của Virginia Woolf, mặc dù sở hữu nhiều khía cạnh tầm thường, nhưng dòng ý thức của bà rất sâu sắc.
.
Thế giới của ‘Mrs. Dalloway’ không phải là một thế giới đơn giản, hay được đơn giản hóa. Tất cả những người xuất hiện trong ‘Mrs. Dalloway’ vẫn đang quan sát những câu chuyện từ những cuốn tiểu thuyết chưa viết của chính họ, những câu chuyện về những thử thách và khải hoàn của họ trong ‘Mrs. Dalloway’, mặc dù họ có thể chiếm ít hơn một đoạn văn hoặc chỉ có thể xuất hiện với tư cách một người đàn ông chán nản đang cầu nguyện tại Nhà thờ St. Paul và lướt qua bà Dalloway trên một con phố đông đúc. Hoặc một người phụ nữ nghèo khó đoán đang tâng bốc một nhân cách cao quý trên chiếc mô tô hoàng gia khi nó lướt ngang qua cô trên phố.
.
Tác phẩm cũng chứa đựng các sắc thái và mức độ gần như vô hạn của hạnh phúc, của mất mát, của sự hài lòng, hối tiếc và bi kịch. Nó gợi lên và lặp đi lặp lại những lựa chọn mà chúng ta đưa ra, những lựa chọn do người khác dành cho chúng ta, và những phân nhánh đôi khi chúng ta không thể tưởng tượng được vào thời điểm đó.
.
Liệu cuộc sống của Clarissa có viên mãn hơn nếu bà kết hôn với Peter, một người lãng mạn và lanh lợi thay vì một người rắn rỏi, kém thú vị như Richard Dalloway?
.
Có vẻ cuộc sống của Clarissa sẽ khác đi rõ rệt nếu bà chọn Sally, người mà bà đã trao gửi nụ hôn bí mật thời thanh xuân. Nhưng liệu cuộc sống của một cặp đồng tính vào những năm 1920 có phải là một cuộc sống tươi đẹp?
.
Bất cứ điều gì trôi qua trong tiếc nuối hay hoài niệm đều được giải cứu bằng sự tôn trọng của Woolf đối với những thứ mơ hồ và không nắm bắt được. Nếu một cuốn tiểu thuyết tầm trung cho chúng ta thấy các nhân vật đã sai ở đâu, thì một cuốn tiểu thuyết hay sẽ có nhiều khả năng tránh xa quan niệm mà bất kỳ ai cũng có thể thấy, với bất kỳ mức độ chắc chắn nào, là họ đã đi “đúng” hoặc “sai”. ‘Mrs. Dalloway’ chứa đựng mọi hỗn loạn của những quyết định không được thực hiện, là hệ quả của vô số cuộc đời song song, sống âm thầm, vô hình bên cạnh chúng ta.
.
Và vì vậy chúng ta có Peter Walsh, người vẫn đang tìm kiếm một Clarissa mà ông đã đánh mất nhiều thập kỷ trước đó. Chúng ta có Richard Dalloway, người đã giành lấy được Clarissa nhưng luôn bị bà lảng tránh sau nhiều năm kết hôn. Chúng ta thấy bản thân mình đang ở trong một thế giới trong đó quá khứ không khác gì hiện tại nhưng diễn ra tại một thời điểm khác – một thế giới mà ta không thể phân biệt được cơ hội bị bỏ lỡ và lối thoát trong gang tấc.
.
Tuy nhiên, có lẽ sự đổi mới kỳ dị nhất của cuốn sách là những câu chuyện xen kẽ của Clarissa Dalloway và Septimus Warren Smith, những người không biết về sự tồn tại của nhau cho đến khi Septimus đến bữa tiệc của Clarissa như một hồn ma thực thụ. Ông không chỉ quái gở mà còn vô danh. Trong ông không còn gì ngoài sự khắc khổ và đời ông kết thúc trong một cái chết đau đớn. Vào thời khắc cuối cùng, cuộc đời của họ hội tụ, nhưng ở một thế giới khác.
.
Tuy nhiên, khi Septimus còn sống, chúng ta di chuyển qua lại giữa dòng ý thức của Clarissa, nơi có thể là sân khấu của những thứ tầm thường và những ảo tưởng hỗn loạn về Septimus, cũng là nơi một chút tầm thường cũng có thể trở thành một sự cứu cánh đáng hoan nghênh.
.
Mặc dù khía cạnh này hiếm khi được đem ra thảo luận, ‘Mrs. Dalloway’ là một trong những tiểu thuyết vĩ đại của Thế chiến thứ nhất. Woolf luôn muốn lấy bối cảnh ở Luân Đôn ngay sau chiến tranh – khi nước Anh đã mất đi hàng trăm nghìn người. Riêng ở Luân Đôn, một phần thành phố bị khí mù tạt và súng phun lửa tàn phá, những con phố sau thời kỳ Đình chiến chật kín những người lính sống sót trở về sau chiến tranh. Woolf đã rất cân nhắc đưa vào những chi tiết như vậy. Bà thể hiện điều đó qua chi tiết Clarissa trên phố, vẫy tay chào những người quen và đắn đo khi mua một đôi găng tay được trưng ở cửa hàng, và đâu đó là hiện diện của những người đàn ông cụt chân cùng gương mặt chảy xệ đang tìm đường giữa những đám đông đang đi dạo trên phố.
.
Trong bản thảo đầu tiên, Woolf đã mở đầu cuốn sách (The Hours) với cảnh Peter Walsh đi dạo giữa những tháp chuông và tượng đài vẫn còn nguyên vẹn ở trung tâm Luân Đôn khi một đoàn binh diễu hành đến đặt vòng hoa tưởng niệm ở Quảng trường Trafalgar. Lúc ấy Peter ngẫm về những thất bại và sự yếu đuối của chính mình, ông nghĩ về một người phụ nữ ông từng yêu – Clarissa.
.
Và vào thời điểm đó, một cuốn sách có tựa đề ‘The Hours’ đã trở thành cuốn sách mang tên ‘Mrs. Dalloway’. Ngay lúc đó, có một cuốn sách với lời dẫn nhập “𝑂̛̉ 𝑊𝑒𝑠𝑡𝑚𝑖𝑛𝑠𝑡𝑒𝑟, 𝑛𝑜̛𝑖 𝑐𝑎́𝑐 đ𝑒̂̀𝑛 𝑡ℎ𝑜̛̀, 𝑛ℎ𝑎̀ ℎ𝑜̣𝑝, ℎ𝑜̣̂𝑖 𝑞𝑢𝑎́𝑛 𝑣𝑎̀ 𝑡ℎ𝑎́𝑝 𝑐ℎ𝑢𝑜̂𝑛𝑔 đ𝑢̉ 𝑙𝑜𝑎̣𝑖 𝑡𝑢̣ ℎ𝑜̣𝑝 𝑣𝑜̛́𝑖 𝑛ℎ𝑎𝑢, 𝑙𝑢𝑜̂𝑛 𝑐𝑜́ 𝑚𝑜̣̂𝑡 ℎ𝑜̂̀𝑖 𝑐ℎ𝑢𝑜̂𝑛𝑔 đ𝑎̉𝑚 𝑏𝑎̉𝑜 𝑡ℎ𝑜̛̀𝑖 𝑔𝑖𝑎𝑛 đ𝑎̃ đ𝑒̂́𝑛 𝑠𝑜̛́𝑚 ℎ𝑜̛𝑛 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑐ℎ𝑢́𝑡, ℎ𝑜𝑎̣̆𝑐 𝑜̛̉ 𝑙𝑎̣𝑖 𝑚𝑢𝑜̣̂𝑛 ℎ𝑜̛𝑛 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑐ℎ𝑢́𝑡, 𝑜̛̉ đ𝑎̂𝑦 ℎ𝑜𝑎̣̆𝑐 𝑜̛̉ 𝑘𝑖𝑎”. Nó đã trở thành một cuốn sách mở đầu bằng dòng “𝐵𝑎̀ 𝐷𝑎𝑙𝑙𝑜𝑤𝑎𝑦 𝑛𝑜́𝑖 𝑟𝑎̆̀𝑛𝑔 𝑏𝑎̀ 𝑠𝑒̃ 𝑡𝑢̛̣ 𝑚𝑢𝑎 ℎ𝑜𝑎”.
.
“Mrs. Dalloway ”sẽ là một cuốn sách về một Luân Đôn đã bị thay đổi vĩnh viễn, nằm chồng lên một Luân Đôn quyết tâm tái thiết. Clarissa đại diện cho tất cả những ai vẫn tin vào “hoa và các bữa tiệc”; Septimus đại diện cho những người bị chiến tranh tàn phá và đang dần hồi phục. Cuốn tiểu thuyết cũng đánh dấu thời kỳ đầu của sự nghiệp văn chương sẽ thay đổi vĩnh viễn phương thức viết và đọc tiểu thuyết. Đó là một bức chân dung được rèn giũa tinh xảo về một địa điểm và một khoảnh khắc, đồng thời là một mô tả sắc nét về trải nghiệm sống đa dạng, ở bất cứ đâu, vào bất kỳ lúc nào.
——-
Trích từ bài phỏng vấn Michael Cunningham của The New York Times: https://www.nytimes.com/…/michael-cunningham-on…
Ảnh: Phim The Hour (2002)

Bài dịch của milibri, đăng trên https://www.facebook.com/milibri.hub