James – Những lằn roi và dòng Mississippi cuộn sóng

James – Những lằn roi và dòng Mississippi cuộn sóng

Jim—người nô lệ từng chèo chiếc bè đưa Huckleberry xuôi dòng Mississippi trong Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn, tác phẩm kinh điển của Mark Twain—giờ đây không còn là nhân vật mờ nhạt đứng bên lề câu chuyện. Trong James của Percival Everett, anh tự viết nên câu chuyện đời mình bằng một mẩu bút chì đắt giá nhất—mẩu bút chì đổi từ những trận đòn roi và cả mạng sống của một nô lệ khác.

Dựa trên nhân vật của Twain, nhưng James không hề là một bản sao. Cuốn sách chứa đựng những đột phá nhức nhối, những góc nhìn chưa từng được kể. Vẫn là cuộc phiêu lưu ấy, nhưng lần này, đó không chỉ là hành trình xuôi dòng Mississippi mà còn là cuộc chiến khốc liệt giữa sự sống và cái chết, giữa nhân phẩm và xiềng xích. Chế độ nô lệ và sự phan biet chung toc không chỉ bị bóc trần, mà còn phơi bày với tất cả sự tàn nhẫn, cay độc đến rợn người. Một người da đen có thể bị đánh đập chỉ vì dám đáp lời chào của một cô gái da trắng. Họ phải giả vờ ngu ngốc, vì người da trắng muốn thế—muốn vùi dập không thương tiếc, muốn chà đạp họ đến cùng cực. Những cảnh tượng kinh hoàng khi nô lệ bị thiêu cháy, bị hành hạ mà không thể phản kháng khiến tôi uất ức đến tê dại, bởi cả pháp luật và định kiến đều đứng về phía kẻ áp bức. Và còn gì tàn ác hơn một trại nhân giống nô lệ—nơi con người bị đối xử chẳng khác gì súc vật? Thật may là Everett không đi sâu vào tội ác ghê tởm này.

Tôi vừa thích vừa không thích cách xây dựng nhân vật Jim—James, một con người với hai mặt đối lập. Anh quá giỏi, quá xuất sắc, đến mức gần như chạm tới sự thần thánh hóa. Nhưng mối quan hệ giữa James và Huck lại khiến tôi ấn tượng vô cùng. Nó không chỉ là tình bạn mà còn là phép thử lớn cho nhận thức của Huck, đẩy tư tưởng cậu bé lên một tầm cao mới—trưởng thành hơn, trách nhiệm hơn.

James là một cuốn sách nặng nề về nội dung nhưng lại được viết bằng văn phong giản dị, gọn ghẽ, dễ đọc—dễ đọc nhưng chẳng dễ gì quên. Có ý kiến cho rằng cái kết thiếu cao trào, thiếu tính thuyết phục—rằng sau tất cả những hiểm nguy trên dòng Mississippi cuộn sóng, cuộc giải cứu ở cuối truyện lại diễn ra quá dễ dàng. Tôi hoàn toàn nhất trí. Nhưng có lẽ, sau tất cả những mất mát, những bi kịch đã chồng chất trên hành trình ấy, một cái kết như vậy cũng là quá đủ—đủ cho James, cho Huck, cho những người nô lệ đã bỏ mạng, và cả cho những độc giả đã cùng họ trải qua nỗi đau.

James là một sự tái hiện vừa vặn, như một mảnh ghép hoàn hảo bên cạnh Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn. Tôi tin và hy vọng rằng Mark Twain sẽ hài lòng với sự kế thừa nghiêm túc và sự sáng tạo mạnh mẽ mà Percival Everett đã đặt vào cuốn sách này.

Bài và ảnh @Khánh Đặng