“James” là bài ca về nhân quyền, tự do, khát vọng hạnh phúc

Cuốn sách không chỉ đơn thuần kể về việc Jim đã chạy trốn ra sao, gặp phải những trở ngại gì mà còn là những lát cắt đầy đau đớn về những gì mà người da màu phải chịu đựng. Thương làm sao cảnh những đứa trẻ ngây thơ được dạy phải phát âm sai chính tả khi nói chuyện với người da trắng để họ cảm thấy mình cao quý hơn. N/ô l/ệ phải tỏ ra ngu ngơ, khù khờ, không được nhìn thẳng vào người da trắng. Họ bị gọi là lũ mọi đen, bị đánh trói, xiềng xích, h/ãm/m h/iế/p từ khi còn nhỏ. Trong mắt người da trắng thì n/ô l/ệ chỉ là món hàng, đồ vật, là thứ hạ đẳng “Hắn thậm chí còn không phải con người. Hắn không biết đau như chúng ta.” Lũ người tự cho là thượng đẳng sẵn sàng dùng roi vọt để dạy dỗ n/ô l/ệ, đôi khi với họ việc đó chỉ để thị uy hay sướng tay. Nhiều hành động bạo tàn, đáng ghê tởm của bọn chủ nô khiến độc giả phải phẫn nộ vô cùng. Trang trại ở cuối truyện càng kiến độc giả kinh tởm trước sự mất nhân tính của họ.

Đặc sắc không kém là những tháng ngày vượt khỏi rào cản hướng đến tự do của Jim. Anh khẳng định “Tôi không làm n/ô l/ệ nữa đâu”, những đau đớn về thể xác cùng tủi nhục về tâm hồn và khát vọng tự do đã trở thành nguồn động lực để Jim vượt qua mọi gian khó. Percival Everett kể rất sinh động quá trình ấy: Những lúc Jim lênh đênh giữa dòng, bị nước xiết cuốn lấy, bị cành cây xé toạc áo lẫn thịt da, nhiều lần bị những vết thương bỏng rát đày đọa, phập phồng lo sợ bị phát hiện, những ngày tháng trốn chạy liên tục, đau đớn, kiệt sức, lo lắng, kinh sợ… Đó là những chuyến phiêu lưu nhuốm màu tăm tối, thần kinh lúc nào cũng bị sợ hãi dày vò.

Percival Everett tạo dựng nên vô số tình huống, các cuộc gặp mặt, chia ly, tạo nên nhiều điểm nhấn cho sách, thỉnh thoảng điểm chút bất ngờ. Ngôn ngữ truyện cũng giản đơn, không chứa ẩn dụ sâu xa, khó hiểu. Cốt truyện có một số đoạn được đẩy lên thành cao trào, khá hấp dẫn. Tất cả tổng hòa tạo nên một tác phẩm khiến độc giả xúc động.

“James” độc đáo ở điểm nhìn, người kể chuyện, ở hành trình phiêu lưu lắm nỗi nguy nan, ở niềm tin vào công cuộc bãi nô, ở sự đề cao bình đẳng, công bằng. Cuốn sách khiến tôi hả hê trước sự sửng sốt của những kẻ da trắng khi thấy Jim hành động, nói năng hoàn toàn trái ngược với những khuôn mẫu của n/ô l/ệ. Những giải thưởng mà tác phẩm đạt được là minh chứng cho sức hút của nó.

Bài và ảnh @Thúy Diễm